Eetexpert

Kenniscentrum voor
eet- en gewichtsproblemen

Professionals login

Wachtwoord vergeten? Nu registreren?

Normale ontwikkeling: eet- en beweeggedrag

NORMALE ONTWIKKELING VAN EETGEDRAG BIJ JONGE KINDEREN

Lees hier een tekst over de smaakontwikkeling, voedselvoorkeuren, eetmomenten, hoeveelheden en eetgewoonten van jonge kinderen.

 

SMAAKONTWIKKELING
Gedurende de eerste 18 levensmaanden zal een kind de meeste voeding zonder problemen opeten. Dit komt doordat echte smaakvoorkeuren zich pas op latere leeftijd ontwikkelen. Vanaf dan zal een kind selectiever gaan worden, ontwikkelt het voorkeuren, én een willetje... Mondje toe is vaak het eerste domein waarmee het experimenteert in zijn nee-fase. Eventuele (tijdelijke) moelijkheden met eetgedrag en eenzijdige voedselvoorkeuren zijn te situeren in een ruimere ontwikkelingspsychologische context. Men beveelt aan in deze fase niet teveel te focussen op eten, van het tafelen geen strijdtoneel te maken, maar de peuter te helpen in het ontwikkelingsproces. Het gaat hier vooral om aandacht geven aan wie het goed doet aan tafel, afleiding zoeken en verleiden tot smaakexploratie.
Ook tijdens de hele lagere-schoolleeftijd blijft dit belangrijk. Hoewel kinderen in deze periode spontaan grijpen naar bekend voedsel, raadt men aan hen te blijven uitdagen tot smaakexperimenten. Het smaakpallet kan zich maar verder ontwikkelen door regelmatig aanbod van een diversiteit aan smaken. Porties hoeven niet groot te zijn; beter kleine en herhaalde proeverijen, in een positieve sfeer. De meeste kinderen hebben een tiental proefbeurten nodig om iets lekker te vinden. Niet te snel opgeven als een kind een bepaald, nieuw voedingsmiddel niet lust is de boodschap. Iedereen blijft zijn hele leven evolueren wat smaken en voorkeuren betreft.
Waar liggen grenzen? Pubers testen dit! Zoals ze op vele terreinen grenzen verkennen, doen ze dit ook in hun smaakontwikkeling : 'pikant' overheerst tijdelijk en smaakcombinaties die nooit eerder geprobeerd werden, worden nu verkend.

SOORTEN VOEDSEL

Ook de ontwikkeling van voedselvoorkeur evolueert volgens de leeftijd. Peuters en kleuters eten 'wat de pot schaft'. Tot de leeftijd van drie jaar zorgen (onthaal)ouders voor een gedifferentieerd aanbod bij de maaltijden. Rond de leeftijd van drie jaar gaat veel energie naar het schoolgaan, zowel voor ouders als kinderen. Het kan tijdelijk zorgen voor eenzijdig eetgedrag, zeker als ouders ertoe neigen zich af te stemmen op voorkeursvoedsel van het kind, dan wel het kind verplichten te eten. Geliefde tussendoortjes worden hoofdmaaltijden, of gezinsmaaltijden worden een strijdperk. In deze fase heeft psycho-educatieve informatie aan ouders een belangrijke preventieve waarde : teveel focus op het eetgedrag van een kleuter kan immers een risicofactor zijn voor eet- en gewichtsproblemen op latere leeftijd. Het is hier gepast uitleg te geven over de zelfregulatie-capaciteit van kinderen (zie volgende paragraaf). Rustig blijven, een afwisselende gezinspot met ook lekkers voor de kleinsten, een goede eetstructuur en voorbeeldgedrag (vader en moeder eten ook alles!) blijken cruciaal in de opvoeding van kleuters aan tafel.
Tijdens de lagere-schoolleeftijd beschrijft men 'foodjags' : kinderen zijn geneigd om altijd hetzelfde voedsel te vragen en willen even later iets anders. 'Balletjes met tomatensaus' zou men elke dag willen eten, en wordt dan plots vervangen door 'worst met appelmoes'. Een gezonde gezinstafel geeft hier af en toe aan toe, maar daagt uit tot verkennen van nieuwe smaken.
Eens in het middelbaar onderwijs hebben veel pubers de neiging de rollen om te draaien. Ze willen nu zelf bepalen wat er in de boodschappentas of in de koelkast komt. Dit hoort tot hun individuatieproces: zoals ze met muziek en kledij experimenteren, zo experimenteren ze ook met eten. De ene dag zijn ze vegetarier, de andere dag lusten ze junkfood, en weer een andere keer gaan ze voor de oosterse keuken! Eten wat de gezinspot schaft is ook het advies bij pubers, met eventueel een lichte aanpassing voor vegetariërs.

EETMOMENTEN

Regelmaat helpt kinderen in het uitbouwen van een goede eetstructuur. Een dagmenu bestaat uit drie hoofdmaaltijden (ontbijt, middag en avondeten) en twee tot drie tussendoortjes, bij voorkeur op vaste tijdstippen. Ongeveer om de vier uur iets eten zorgt voor nieuwe energietoevoer, maar voorziet ook dat er periodes zijn waarin niet gegeten wordt en de maag tot rust kan komen. Een kind raakt dit zo gewoon zodat er minder trek in eten is tussendoor. Ook voor jongeren en volwassenen is deze regelmaat belangrijk.
Ook bij slechte eters tijdens de maaltijd houdt men hier best aan : niet of onvoldoende eten tijdens de maaltijd betekent dat men moet wachten op het volgende eetmoment, en niet extra compenseren door dessert of frisdrank na de maaltijd.

HOEVEELHEDEN

Kleuters hebben periodes van groei, maar ook periodes waarin fysieke groei niet zo sterk gaat. In die periodes eten ze minder. De eetlust bij kleuters kan ook sterk variëren afhankelijk van hun activiteiten. Dit is belangrijk om te weten zodat ouders niet onmiddelijk verontrust hoeven te zijn. De kleuter beschikt over een zelfregulatiesysteem wat betreft het hongergevoel. Het hongergevoel van een kind neemt toe naarmate de tijd tussen twee hoofdmaaltijden groter wordt en naarmate de energiedichtheid van de laatste maaltijd kleiner wordt. Indien de ouders de hoeveelheden voedsel gaan bepalen voor het kind, bestaat het gevaar dat het zelfregulatiesysteem van het kind verloren gaat en daardoor te veel of te weinig gaat eten.

Rond de leeftijd van zes jaar verliezen vele kinderen deze zelfregulatie van voedingsnoden. Men eet meer vanuit het hoofd : 'ik denk dat ik honger heb', 'ik denk dat ik teveel gegeten heb.' Anderzijds hebben ze weer een grotere energiebehoefte daar tijdens deze periode vetreserves worden aangelegd. Deze zijn noodzakelijk voor de normale pubertaire ontwikkeling. Deze vetopstapeling zal bij meisjes (8-9 jaar) vooral aan de billen gebeuren en bij jongens (10-11 jaar) aan de buik. Genetische aanleg speelt hierbij een rol. Wanneer één van de ouders overgewicht heeft, is de kans groot dat het kind ook last zal hebben van overgewicht. Wanneer beide ouders overgewicht hebben, is de kans nog groter dat het kind met overgewicht zit.
Lagere schoolkinderen vergen begeleiding in het structureren van hun eetgedrag : vaste tijdstippen van maaltijden en tussendoortjes en goede afspraken over wat kan bij plotse honger. Eigenlijk is er geen verboden voedsel, maar moeten kinderen bewust leren omgaan met voeding. Snoepen wordt beperkt en suikerrijke dranken horen bij een feestmoment, maar staan niet op het dagelijkse menu. Belangrijk is regelmatig te zorgen voor een fruitmoment.
                  
 


EETGEWOONTEN

Net zoals slaapgedrag, spelen en studeergedrag aangeleerd moeten worden, vergeten we vaak dat kinderen ook goede eetgewoonten moeten leren. Enkele tips voor ouders kunnen als achtergrond helpen.
Voor het hele gezin is het sterk aan te raden een maaltijd aan tafel te nemen (niet voor de televisie, niet rechtstaand), in een rustige omgeving, liefst allemaal samen en op vaste tijdstippen. Het wordt afgeraden een kind al spelend te laten eten of er met een lepel achteraan te lopen. Ook spelen of tekenen hoort niet tijdens de maaltijd. Praten hoort bij gezelligheid aan de gezinstafel. Het is belangrijk om het goede voorbeeld te geven. Zoals bij vele andere dingen, leert een kind goede tafelmanieren door imitatie. Heb je als ouder een gevarieerd aanbod op je bord ? Voldoende groenten en fruit ? Geen lightproducten als het medisch niet nodig is ?
Zeker bij jonge kinderen is het belangrijk het eten in te schakelen in een vast patroon: zorg voor wat 'appetizers' (mee helpen koken, in de buitenlucht spelen, ...), laat het spel een kwartier voor het eten afronden, laat meehelpen in het versieren van de tafel, en voorzie een vast patroon bij de maaltijden : wie zit waar, hoe verloopt het tafelen, hoe lang blijft iedereen zitten, wanneer en hoe wordt afgeruimd...
Een kleuter kan vrij zelfstandig eten, een beetje morsen is uiteraard toegestaan. Boterhammen, stukjes fruit, een koek... eet hij uit de hand, de warme maaltijd met een vork of een lepel. Een kleuter kan drinken uit een glas/beker of met een rietje, hij drinkt niet meer uit een zuigfles. Het gebruik van een tuitbeker wordt afgeraden omdat zo het zuig- en slikpatroon van een baby (via borst/speen) in stand gehouden wordt. Logischerwijze worden de motorische vaardigheden van kinderen aan tafel steeds beter met het ouder worden. In de lagere school kan men verwachten dat een kind met mes en vork eet.

Bronnen:
Eetexpert.be (2010). Herkenning en aanpak van eet- en gewichtsproblemen: Draaiboek voor het CGG. Brussel: Vlaamse Gemeenschap, Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin
Eetexpert.be (2008). Zorg voor kinderen met eet- en gewichtsproblemen: Draaiboek voor diëtisten. Brussel: Vlaamse Gemeenschap, Ministerie van Welzijn


IMPACT VAN FYSIEKE ACTIVITEIT OP DE GEZONDHEID

In deze uitgebreide Engelstalige gids vindt u een opdeling van de niveau's van fysieke activiteit, de gezondheidsvoordelen alsook potentiële risico's die fysieke activiteit heeft en enkele praktische tips over hoe de fysieke activiteit te vergroten per leeftijdsgroep. Bekijk de gids hier.

 

TIPS VOOR OUDERS ROND EETGEDRAG KINDEREN

Moet mijn kind zijn bord leegeten? Eet mijn kind niet teveel? Waarom lust mijn kind opeens zo weinig? Hoe kan ik mijn kind aanmoedigen om meer groenten en fruit te eten? Hoe vermijd ik dat mijn kind te veel snoept, of zich laat meeslepen door strenge diëten?

Deze fiche bevat een samenvatting van de inzichten rond smaakontwikkeling en eetgedrag bij kinderen, en tips voor zorgfiguren.

Tip: check ook www.gezondopvoeden.be en www.kindengezin.be voor bijkomende informatie en tools rond dit thema. 

ANDERE INTERESSANTE WEBSITES

In Vlaanderen is Vlaams Instituut Gezond Leven de organisatie die instaat voor de algemene gezondheidspromotie en ziektepreventie. Op hun website is interessante informatie te vinden over evenwichtig eten en voldoende bewegen. Kijk dus zeker eens op www.gezondleven.be/themas/voeding. Op de websites www.gezondheidstest.be of www.mijndriehoek.be zijn instrumenten ontwikkeld voor voedingsadvies op maat. Gezondopvoeden.be biedt dan weer informatie aan ouders die hun kinderen (2-18 jaar) gezond willen opvoeden. Voor baby's en peuters heeft de website van Kind en Gezin een interessant informatie-aanbod over voeding: http://www.kindengezin.be/voeding-en-beweging/

 

CIJFERS VOEDSELCONSUMPTIEPEILING

Het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV) onderzocht in 2014 de voedingsgewoonten van 3200 Belgen. De samenvatting van het rapport vind je hier. Onderstaande links zetten de informatie voor kinderen en jongeren op een rijtje:

 

Share: