Eetexpert

Kenniscentrum voor
eet- en gewichtsproblemen

Professionals login

Wachtwoord vergeten? Nu registreren?

Tips voor de omgeving: school

TIPS VOOR LEERKRACHTEN

Gezien leerlingen veel tijd op school doorbrengen, zijn leerkrachten vaak de eersten die signalen traceren. Deze signalen kunnen komen van de leerling zelf, maar ook van leerkrachten of CLB-ers, van andere leerlingen, en van ouders.

Moeilijke momenten voor leerlingen met eet- en gewichtsproblemen in de klas zijn eetmomenten tijdens klasuitstappen en persoonlijke confrontatiemomenten (een gedicht maken over eenzaamheid, het maken van een zelfportret, het maken van klasfoto's, een discussie over het slankheidsideaal). Moeilijke vakken zijn kooklessen (met eten moeten bezig, maar ook zelf moeten eten op 'rare' uren), biologie (gezondheid, voeding, gewicht), verzorging, en de les LO (uitkleden, sporten, sociale commentaren).

Voor de herkenning van eet/gewichtsproblemen in een vroeg stadium is kennis van de risico- en beschermende factoren interessant. Hoe meer risicofactoren zich voordoen, hoe groter de kans op de ontwikkeling van een ernstig eetprobleem. De aanwezigheid van beschermende factoren, zowel persoonlijk als in de omgeving, zal de kans op een ernstig eetprobleem aanzienlijk doen afnemen.

Het is niet de bedoeling om leerkrachten diagnoses te laten stellen. Leerkrachten moeten geen kennis hebben van de aparte stoornissen, maar kennis van risico- en beschermende factoren kan eerste signalen van leerlingen helpen plaatsen. Overleg met het CLB is steeds aangewezen.

Indien men zich over een leerling zorgen maakt, neemt de CLB-er het traject even over. Omdat individuele contacten veel tijd vragen en opbod dreigt te ontstaan in de klas gebeuren de gesprekken beter buiten de klas. De CLB-er gebruikt hierbij een zorgtraject.

Toch kunnen onverwachts momenten opduiken waarop de klasgroep je bij het onderwerp brengt. Ga er dan even kort op in, maar probeer te focussen op een thema die voor iedereen in de klas herkenbaar is : zoeken naar houvasten, onzekerheid voelen, ... Als een leerling voor haar eet/gewichtsproblemen opgenomen wordt zal de klas veel onmacht voelen: probeer te bewaken dat ze gaan invullen voor hun collega wat oorzaken zijn. Geef hen vooral aan wat ze kunnen doen: een goede vriendin blijven die blijft afspreken rond gemeenschappelijke thema's los van eten en gewicht. Het valt af te raden om jongeren aan te zetten voor de klas te spreken over hun probleem. In 1-1 contacten zijn de gevolgen voor de jongere veel beter in te schatten. Tegelijk moeten we er steeds blijven over waken dat aandacht uitgaat naar wat iedereen kan kopiëren.

(Bron: Eetexpert.be (2008). Preventie van eet- en gewichtsproblemen op school: stappenplan en ondersteuningsmateriaal voor CLB's. Brussel: Vlaamse Gemeenschap, Ministerie van Welzijn.)


TIPS VOOR PREVENTIE IN DE KLAS

Preventie in de klas: eerst denken, dan doen! (Bron: Eetexpert.be (2008). Preventie van eet- en gewichtsproblemen op school: stappenplan en ondersteuningsmateriaal voor CLB's. Brussel: Vlaamse Gemeenschap, Ministerie van Welzijn)

Leerkrachten hebben een drukke opvoedkundige taak. Dit houdt in dat de leerkracht zich richt op het leergebeuren in de klasgroep. Preventief werken past perfect in deze opdracht mits ze dit doen met de hele klas en mits iedere leerling er beter van wordt. Vroegdetectie daarentegen gebeurt alleen in het hoofd en in de leraarskamer. Te veel aandacht geven aan één leerling rond negatief symptoomgedrag brengt in de klasgroep heel wat processen in werking die niet zinvol zijn. Indien individuele aandacht nodig is, kan dit beter gebeuren vanuit het CLB. Relevante informatie wordt doorgegeven aan de CLB-er die de nodige stappen zet voor een accurate verdere individuele opvolging. Voor deze laatste opdracht ontwikkelde Eetexpert.be een apart draaiboek voor CLB-teams.

Goede preventie op school van eet- en gewichtsproblemen (en andere psychische problemen) plaatst niet het negatief gedrag, maar het positief gedrag in de kijker! Goede preventie van eet- en gewichtsproblemen is niet hetzelfde als waarschuwen voor ‘stoornissen’. Symptomen en ziek gedrag aandacht geven in de klas kan ziekmakend werken. Het werkt normaliserend, het lijkt alsof het heel normaal is als je stoornissen ontwikkelt. Je krijgt er alvast aandacht mee, en sommigen leren in een les ‘over de stoornis’ hoe ze zelf kunnen experimenteren... Gefixeerd op hun gewicht en uiterlijk worden jongeren er niet beter van. En je krijgt er moeilijk vat op als het zich eenmaal in de klascultuur gezet heeft.

Onderzoekers zijn het erover eens: in de klas werken we preventief beter rond het versterken van wat al goed gaat: het welbevindenmodel. Voor het schoolbord brengen we positief gedrag in de aandacht, gedrag dat ieder in de klas mag overnemen en waar ieder zich beter door voelt. In je leerkrachtenhoofd en in het teamlokaal kan je als leerkracht alert zijn voor eventuele vroege signalen.

Het wellnessmodel wil echte gezondheid bevorderen. Het bouwt verder op onderzoek rond het voorkomen van eet- en gewichtsproblemen (Haines & Neumark-Sztainer, 2006; Neumark-Sztainer, 2005, Friedman, 2008; Stice, Shaw & Marti, 2007). In deze onderzoeken pleit men ervoor om in de klas beschermende factoren te versterken. Bij eetproblemen en gewichtsproblemen (en vele andere psychische problemen) gaat het om dezelfde factoren: Uitbouwen van een positief zelfbeeld, verhogen van mediaweerbaarheid, succesmomenten ervaren, versterken vansociale steun, en een natuurlijk fit leefpatroon zijn belangrijke pijlers voor echte gezondheid voor iedereen. Ze helpen de leerlingen vooruit in hun groei.

Uitbouwen van een positief zelfbeeld is belangrijk zowel in het voorkomen van eetproblemen als in het voorkomen van overgewicht (en vele andere psychische aandoeningen). Leerlingen zoeken hun weg, en vormen zich een beeld van zichzelf door confrontatie en vergelijking met anderen. We leven wat in een perfectionistische cultuur, waarbij we allemaal geneigd zijn uit te vergroten wat niet goed gaat. Onzekere jongeren voelen zich dan vaak nog kleiner worden en trekken zich terug, of zoeken een houvast in eten, of studeren. Ze stoppen met experimenteren waardoor ze nog minder ‘succesmomenten’ ontmoeten, en nog minder kansen hebben voor opbouw van een positiever zelfbeeld. Expliciet werken aan de buitenkant: hoe kan je dikker of minder dik worden, versterkt het beeld dat ze niet goed zijn. We moeten ze juist binnen in zichzelf aanspreken en doen zien waarin ze wel goed zijn. Een positieve omgang met elkaar in de klas en in de vriendengroep, een prestatiesfeer waarin ieder ergens goed in is, een schoolsfeer van verbondenheid zijn belangrijke werkdoelen met nadruk op balans in je lichaam.

Maar kinderen en jongeren leven niet alleen in school. Steeds meer krijgen jongeren toegang tot allerlei media: tv-beelden, tijdschriften, internet, muziekclips,… Hoewel het steeds meer de actualiteit haalt dat men dit wil beïnvloeden, lijkt het op korte termijn realistischer kinderen en jongeren weerbaarder te maken. Gezien de stroom aan beelden, zullen internationale maatregelen vereist zijn, en dit vraagt tijd. Mediaweerbaarder maken kan perfect aansluiten bij onderwijsdoelstellingen. Het komt erop aan dat jongeren geleerd worden zich minder te laten beïnvloeden door mediabeelden. Het is niet fair als jongeren op zoek naar modelleren, zich vergelijken met kunstmatige bewerkte beelden. Hen bewust maken dat speelgoed, foto’s en tv-beelden niet natuurlijk maar gemanipuleerd zijn, versterkt hen.

Het wordt nog interessanter als we hen dit soort ervaringen met elkaar laten uitwisselen. Het versterkt wanneer jongens aangeven dat ze niet gefotoshopte beelden verkiezen als ze denken aan echte vriendschap, en als sommige meisjes kunnen aangeven hoe goed ze zich voelen zonder aan de idealen te beantwoorden. Goed voor attitudeverandering?

Omdat ook sociale contacten in en buiten de klas erg beschermend blijken te zijn ter voorkoming van allerlei psychische problemen, is investeren in netwerking in de klas uiterst zinvol: Vooral na de aankomst in de ‘grote’ school lijken veel jongeren op eilandjes te leven, met alleen af en toe wat virtueel (sms, pc)contact. Werken met groepswerk, versterken van 1-1 contacten, en groepsgesprekken zijn niet alleen erg zinvol naar attitudevorming toe, maar ook versterkend op sociaal vlak.


VERENIGING AN-BN

De vereniging AN-BN heeft op hun website een specifiek aanbod voor leerkachten van leerlingen met een eetprobleem. Zeker eens een bezoekje waard! www.anbn.be


GEZOND ETEN OP SCHOOL

Deze gids geeft praktische tips aan scholen, cateraars en gezondheidswerkers. Bij de verschillende aspecten van een evenwichtig voedings- en drankenaanbod op school is telkens een beknopte checklist voorzien. Hiermee kan afgetoetst worden in hoeverre voor het aanbod op school met deze aspecten wordt rekening gehouden. Bekijk de gids hier:
http://www.ond.vlaanderen.be/voedselveiligheid/voedselkwaliteit/Gezond%20eten%20op%20school%20KBS%202008.pdf


EERSTELIJNSDOSSIER VOOR LEERKRACHTEN

Lees hier het eerstelijnsdossier voor leerkrachten. Meer info op www.klasse.be

  • eerstelijnsdossier voor leerkrachten:

Share: